Pek çok mühendislik alanının ilk derslerinden biridir, statik. Hareket etmeyen cisim veya sistemlere etki eden kuvvetler, torklar ve bağlantı noktalarındaki etkileşimler incelenir. Yapılan hesap kitap bir tarafa, mühendislik öngörüsü açısından bu dersten alınması gereken ve hayatın başka alanlarına da teşmil edilebilecek bir husus, bağlantı noktalarındaki serbestlik derecesidir. Biraz daha mürekkep yalamış ifadesiyle, bu dersten alınacak bir "take home message", yani eve dönerken yanımızda götüreceğimiz mesajdır serbestlik derecelerinin yönetimi.
Bir kapı menteşesini düşünün. Bu menteşe, kapının dönmesine izin verir, dolayısıyla kapıyı döndürmek için uyguladığınız döndürme etkisi, yani moment veya tork, o menteşe üzerinde bir yük birikimine neden olmaz. Öte yandan kapıyı yerinden sökmek istercesine kendinize doğru çekmeye çalışırsanız, o menteşe bu harekete izin vermeyeceği için sizin uyguladığınız çekme kuvvetine eş büyüklükte ama zıt yönde bir tepki yükü biriktirir. Bu örnekte gördüklerimizin genellemesi şudur: izin verilen şeyler tepki biriktirmez, ama izin verilmeyen şeyler tepki biriktirir. İşte bu hikmetli çıkarım, başka alanlarda da yolumuzu aydınlatma gücüne sahip.
İnsanların fikir, vicdan, ifade, haber alma, eğitim, girişim hürriyeti gibi temel haklara sahip olmaları, onlarda rahatlık ve mutluluk doğurur, Aksine, insanların hürriyetlerine konulan yasaklar veya kısıtlar, ister haklı olsun ister haksız, mutlaka bir tepki yükü biriktirir. Eğer bu yasak ve kısıtlar haklıysa, o zaman insanların zaten dayanım sınırları içerisinde olacağı için sorun doğurmaz. Ama haksız olan yasak ve kısıtlar, insanların dayanım sınırlarını aşacağı için giderek biriken stres, önce mikro çatlaklara ve en nihayetinde de parçalanmaya yol açar.
Uzun lafın kısası, gerçekten gerekmiyorsa, hürriyetleri kısıtlamayın; bindiğiniz dalı kesersiniz.
Resim: Philip Myrtorp
Yorumlar
Yorum Gönder